SRPSKO-HRVATSKI ETNONACIONALIZAM, BOSNA I HERCEGOVINA I BOŠNJACI

Piše: Nihad Filipović

“Nepostojanju srpske nacionalne svijesti u BiH devetnaestog stoljeća svjedoči činjenica da je 1863.g., sa sjedištem u Sarajevu, osnovano Društvo za širenje srpskog nacionalnog imena u Bosni. Na čelu Društva je bio Bogoljub (Teofil) Petranović., rođ. u Drnišu 1830, umro u Šibeniku 1887, bogoslov, 1852. rukopoložen za prezvitera. Petranovića srpska vlada 1862. šalje u Bosnu sa zadatkom širenja srpske propaganda i dizanja naroda na bunu protiv turske vlasti. Službeno Petranović dolazi u Bosnu da se bavi učiteljskim poslom i književnim radom (prikupljanje narodnih pjesama). Stvarno radilo se o širenju srpske nacionalne svijesti među bosanskim pravoslavcima, čime se Petranović intenzivno bavi sve do 1869, kada je protjeran iz Bosne jer je, po instrukcijama iz Srbije, direktno krenuo na organiziranje oružane pobune protiv turske vlasti. Tok Petranovićeva rada bio je kompleksan, ali je osnova bila u širenju svijesti među bosanskim pravoslavcima o veličini srpstva i o pravoslavnoj Rusiji koja matrijalno pomaže slavensku pravoslavnu braću.

Ovdje treba imati i u vidu da se Petranović javlja poslije 1844. i pojave “Načertanija”. Direktno plaćen od srpske vlade i to duplo više nego ostali povjerenici, odnosno kako bi se danas kazalo, agenti srpske vlade u Bosni (25 dukata, dok su ostali bili plaćeni u tzv. čaršijskim grošima), Petranović je, piše Novak Kilibarda u predgovoru knjizi „Narodne pjesme iz Bosne i Hercegovine“, knjiga VIII, „Svjetlost“ Sarajevo, 1989, „u Sarajevu bio na čelu odbora koji je imao cilj da se iskorjenjuje pogrdni naziv Vlasi, a da se populariše ime Srbin. Fra Grga Martić, koji je živio u Sarajevu u isto vrijeme kada i Petranović, sjeća se 1906, u svojim Zapamćenjima, da je Teofil Petranović bio glavni organizator srpske propagande u Bosni. Vladislav Skarić, odličan poznavalac sarajevske prošlosti, veli da je Teofil bio duša srpskog pokreta u Sarajevu i da je rukovodio srpskim odborom koji je imao »revolucionarnih ciljeva«. Jovan Skerlić dokazuje da je Omladinsko društvo u Sarajevu osnovano 1866. godine, kada i Spomenica u Temišvaru i Srbenda u Pragu. Javno se zvalo Društvo za kupljenje narodnih umotvorina, a u stvari bilo je središte omladinskog pokreta u Bosni“.

Po ugledu na srpsko, tih se godina osniva slično Društvo za širenje hrvatskog nacionalnog imena, tj. ukidanje naziva Šokac, a usvajanje nacionalne odrednice Hrvat. Na čelu Društva je bio dragoman pruskog Konzulata u BiH, izvjesni Klement Božić. O ovome je pisao Tomo Herkalović u “Obzoru”, br.78, od 19.03.1911.g. i još ranije u knjizi “Vorgeschichte der Occupation Bosniens und der Hercegovina” (Zagreb 1906).

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*